Związki mieszane a społeczeństwo wielokulturowe

Związki mieszane, społeczeństwo wielokulturowe

Wielokulturowość to zjawisko charakterystyczne dla XXI wieku, które jest rezultatem globalizacji. Większość współczesnych społeczności doświadcza wielokulturowości, choć oczywiście z różnym jej nasileniem i charakterem. Zjawisko wielokulturowości stało się faktem również na polskiej ziemi. Należy przyzwyczajać się do myśli, iż obok nas będzie żyło coraz więcej ludzi odrębnych kulturowo.

Pojęcie wielokulturowości jest często używane zamiennie z określeniami takimi jak międzykulturowość, pluralizm kulturowy, globalna wioska, transkulturowość czy multikulturalizm. „Wielokulturowość, międzykulturowość, jak i transkulturowość to współistnienie wielu różnych kultur w określonej przestrzeni społecznej. Ale wielokulturowość to różne kultury wchodzące ze sobą w wielopłaszczyznowe interakcje. Międzykulturowość to wzajemne „uczenie się kultur”, a transkulturowość to przenikanie elementów różnych kultur, czego rezultatem jest nowa jakość kulturowa”[1]. To trzy bliskoznaczne terminy, ale opisujące odmienne relacje między różnymi kulturami, występującymi w konkretnej społecznej rzeczywistości.

Interesujący nas termin „wielokulturowość” uchodzi za wieloznaczny i niedookreślony. Marian Golka omawia ten termin jako „uświadomione współwystępowanie na tej samej przestrzeni (albo w bezpośrednim sąsiedztwie bez wyraźnego rozgraniczenia, albo w sytuacji aspiracji do zajęcia tej samej przestrzeni) dwóch lub więcej grup społecznych o względnie odmiennych kulturowych (niekiedy też rasowych) cechach dystynktywnych: wyglądzie zewnętrznym, języku, wyznaniu religijnym, układzie wartości itd., które przyczyniają się do wzajemnego postrzegania odmienności z różnymi tego skutkami”[2]. Można po prostu przyjąć, że to „wiele kultur skupionych w konkretnej przestrzeni społecznej. Chodzi tutaj o dystrybutywne rozumienie kultury, czyli przede wszystkim o kultury narodowe i etniczne, z których każda jest układem wzorów zachowań (idei, wartości, norm, zasad), zachowań i ich wytworów, tworzonych, nabywanych, stosowanych i przekształcanych w procesie życia społecznego”[3].

Rozumienie wielokulturowości jako prostego skupienia kultur w przestrzeni nie odpowiada jednak społecznej rzeczywistości, bowiem wielokulturowość to przede wszystkim „zbiór zasad i procesów realizacji współżycia społecznego w warunkach realizacji pluralizmu etnicznego i kulturowego, nastawionych przy tym na optymalizację stosunków społecznych przez wyrównywanie praw i szans uczestnictwa, co pozwala na niwelację napięć i konfliktów”[4].

Fenomen wielokulturowości opiera się na dwóch zasadniczych wartościach: wolności i równości. Wolność oznacza możliwość kultywowania wybranej kultury, równość to równość i prawo kultur do istnienia i rozwoju. To właśnie rozprzestrzenianie sfery wolności i równości prowadzi do ukształtowania społeczeństwa wielokulturowego[5]. W społeczeństwie wielokulturowym następuje zjawisko dyfuzji kulturowej, czyli procesu pośredniego lub bezpośredniego przenikania się cech oraz materialnych i niematerialnych elementów kultury, z jednej grupy społecznej do drugiej. Proces ten jest realizowany poprzez komunikację oraz edukację międzykulturową.

Dyfuzja kultur nabiera tempa, gdy relacje między grupami zacieśniają się. Przykładem tego jest zawiązywanie związków małżeńskich i partnerskich między dwoma członkami odrębnych grup kulturowych, narodowych, etnicznych lub religijnych. Małżeństwa mieszane przyspieszają więc proces dyfuzji kulturowej.

W dobie globalizacji spotykanie na swojej drodze życiowej osób z odmiennych kręgów kulturowych stało się częstym zjawiskiem. Taki bezpośredni kontakt z człowiekiem należącym do innej grupy etnicznej, do innej rasy, do innej grupy narodowej, wyznającym odmienną religię rodzi automatyczne poczucie dystansu kulturowego. Oczywistą sprawą jest, iż mniej „odległy”, „obcy” czy „inny” będzie nam Niemiec czy Czech aniżeli mieszkaniec Kongo czy też Pakistanu. Osoby należące do odmiennych grup kulturowych możemy łatwo napotkać w słynnym kurorcie turystycznym, na międzynarodowym lotnisku, czy też w wielokulturowych miastach, jak Londyn czy Nowy Jork. Najczęściej nawiązane znajomości są przelotne, dotyczą krótkiej wymiany zdań na lotnisku, w restauracji, w barze szybkiej obsługi. Takie znajomości nie przeradzają się w głębsze kontakty interpersonalne. Lecz w ostatnich dekadach zdecydowanie zwiększa się liczba trwałych związków międzykulturowych. Często zaczyna się zdarzać, iż obca kulturowo osoba zamieszkuje małe polskie miasteczko bądź wieś, gdyż wchodzi w związek małżeński z kimś pochodzącym z danego miejsca. W ten sposób dane miasteczko staje się miasteczkiem wielokulturowym.

Na temat wielokulturowości napisano już wiele. Ze swojej strony polecam kilka godnych uwagi pozycji książkowych, czyli „Imiona wielokulturowości” Mariana Golki, „Tolerancja i wielokulturowość. Wyzwania XXI wieku” pod redakcją Agnieszki Borowiak i Piotra Szaroty, „Grupy etniczne w wielokulturowym świecie” Jerzego Nikitorowicza, „Wielokulturowość: konflikt czy koegzystencja?” pod redakcją Anny Śliz i Marka S. Szczepańskiego, „Regionalizm i wielokulturowość. Perspektywa etnologii polskiej i słowackiej” pod redakcją Waldemara Kuligowskiego i Borisa Michalika.

 

[1] A. Śliz, M. S. Szczepański, Wielokulturowość i jej socjologiczny sens. Festival Caravan czy wielokulturowe Street Party?, „Studia Socjologiczne” 2011, nr 4 (203), s. 13.

[2] M. Golka, Wielokulturowość miasta, [w:] A. Zeidler-Janiszewska (red.), Pisanie miasta-czytanie miasta, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań 1999, s. 176-177.

[3] A. Śliz, M. S. Szczepański, Wielokulturowość i jej socjologiczny sens. Festival Caravan czy wielokulturowe Street Party?, „Studia Socjologiczne” 2011, nr 4 (203), s. 9.

[4] H. Mamzer , Tożsamość w podróży. Wielokulturowość a kształtowanie tożsamości jednostki, Poznań 2003, Wydawnictwo Naukowe UAM, s. 33.

[5] A. Sadowski, Zróżnicowanie kulturowe a społeczeństwo obywatelskie, „Sprawy Narodowościowe” 1999, nr 14–15, s. 34-45.


dr Ewa Sowa-Behtanedr Ewa Sowa-Behtane | Spec. od związków mieszanych i kultury Algierii

Doktor nauk humanistycznych, naukowiec, nauczyciel akademicki, pedagog, profilaktyk społeczny, autorka wielu artykułów naukowych.

Prezes Stowarzyszenia Rodzin Wielokulturowych. Pracę doktorską obroniła na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Zainteresowania naukowe to rodziny wielokulturowe, edukacja międzykulturowa, socjologia wartości, aksjologia, patologie społeczne oraz metody resocjalizacji.

Prywatnie żona Algierczyka, mieszkanka Krakowa, pasjonatka podróży afrykańskich oraz fascynatka kultury Algierii.

Related posts

Leave a Comment