Dziś prawdziwych Gnawa już nie ma?

Gnawa w Maroku (Fot. Marta Marakchi © All rights reserved)

Nazwa Gnawa ma dwa znaczenia w dzisiejszym Maroku: odnosi się do mniejszości, grupy etnicznej, jak i do religijnego bractwa Sufi. Nikt tak naprawdę nie wie na pewno skąd dokładnie wywodzi się słowo Gnawa. Sami Gnawa nie chcą być w łatwy sposób kategoryzowani i definiowani na sposób akademicki. Istotną kwestią jest fakt, że większość Gnawa nie potrzebuje empirycznej wiedzy, skąd pochodzi ich nazwa, żeby móc się zdefiniować. Prawdziwa wiedza Gnawa pochodzi z praktyki, nie teorii. Pochodzenie nazwy owiane jest tajemnicą. Jedni twierdzą, że może pochodzić od berberskiego słowa kowal (popularne rzemiosło…

Read More

Maski Czarnej Afryki. Rola bractw religijnych i tajnych związków w tańcach masek

Maska afrykańska (Fot. craig Cloutier/Flickr)

W kulcie religijnym Afryki wyjątkową rolę odgrywały bractwa i tajne związki, z których pewne istnieją do dzisiaj. Są to grupy i stowarzyszenia o ograniczonym członkostwie i zawoalowanej działalności. Dostęp do nich poprzedza i utrudnia złożona inicjacja. Wiele tajnych związków sprawowało wymiar sprawiedliwości, dostarczało sił policyjnych, wykonywało wyroki na skazańcach bądź też czyniło odpowiednie kroki przeciwko naruszającym porządek społeczny. Jeszcze inne stawały się depozytariuszami tradycji plemiennych i mitów oraz odgrywały niemałą rolę w kulcie bóstw i przodków. W większości tajnych związków ważną rolę odgrywa maska rytualna, która reprezentuje świat niewidzialny, głównie…

Read More

Lamajskie maski taneczne w Mongolii

Maska mongolska (Fot. Artisphere / Flickr)

Mongolskie święta religijne zawsze były związane z rytualnymi obrzędami maskowymi. Już od XVI wieku szamanizm miesza się tu z buddyzmem. Stosunkowo późno, bo zaledwie ponad 150 lat temu, mongolscy lamowie wprowadzili do swoich świątyń i klasztorów uroczyste nabożeństwa rytualne, odprawiane raz w roku. Ich główną, ale nie zasadniczą część, stanowi występ mnichów w maskach. Obrzęd ten ma wytępić złe duchy i wrogów religii, a także uhonorować buddyjskie bóstwa. Jeśli jednak zostanie wykonany niewłaściwie, może przyciągać złe moce. Jeszcze na początku XX wieku regularnie dziewiątego dnia ostatniego miesiąca lata, każdy klasztor…

Read More

Marokańskie tańce – wirujące frędzle i dziadunie z przetakami

Ahidus (Fot. Marta El Marakchi © All rights reserved)

Taniec Afryki Północnej to nie tylko – jak się wielu wydaje – taniec brzucha. Skrót myślowy: „Arabowie = taniec brzucha” nie ma tu swojego przełożenia. Choć bez niego nie może się obejść żadne marokańskie wesele, to nie należy on do tradycji marokańskiej. A właśnie o tańcach tradycyjnych i ludowych będzie tu mowa. Taneczna sztuka berberyjskiej krainy często i chętnie jest prezentowana turystom w wąskich, marokańskich uliczkach (za drobną opłatą). Więcej w tym chyba jednak komercji niż tradycji. Trudno tu o jakąś systematyzację, ale ja się uparłam, że takową stworzę. Jestem…

Read More

Gnawa. Muzyka, obrzędy i rytuały

gnawa

Kultura Gnawa nie jest monolityczna. Nie istnieją żadne księgi kodyfikujące ich rytuały, pieśni i muzykę. Nie ma „papieża”, który sprawowałby nadzór nad maalemami i ich muzykami. Każde miasto ma inną historię i inny sposób podejścia do rytuałów. W swojej istocie wszystkie praktyki Gnawa są podobne, różnią się jednak w szczegółach. Światopogląd Gnawa opiera się na tradycjach afrykańskiego szamanizmu (możliwość podróży do innych światów) i marokańskiego marabutyzmu (kult świętych) oraz sufizmu. To światopogląd, który łączy świat realny ze światami nadprzyrodzonymi. Należy też zaznaczyć, że rytuały Gnawa odzwierciedlają elastyczność codziennych praktyk muzułmańskich.…

Read More