Shirin Neshat i jej kobiety z karabinami

Fot. Shirin Neshat

Dziś Shirin Neshat i jej zdecydowanie zbuntowana fotografia. Sztuka wymierzona w czador i prawo szariatu. Feministyczny krzyk, którego nie sposób uciszyć. Refleksja nad kondycją kobiety we współczesnym Iranie…

Shirin Neshat urodziła się w 1957 r. w Iranie. Ale czador i religijno-poddańczy kierat, jakie czekały ją w jej własnym kraju popchnęły ją do pewnej bardzo odważnej decyzji – we wczesnych latach 70. uciekła z Iranu i zaczęła studia artystyczne w Berkeley (w międzyczasie w Iranie wybucha Rewolucja Islamska i sytuacja polityczno-społeczna jeszcze bardziej się komplikuje).

Shirin zamieszkała w Nowym Yorku, zajęła się malarstwem, szybko jednak zwróciła się ku fotografii i multimedialnym instalacjom. Ale Iran i tematyka roli kobiety w społeczeństwach muzułmańskich wciąż powracają w jej twórczości…

Ulubionym motywem fotografii Shirin Neshat są arabskie kobiety z karabinami. Zawsze tradycyjnie ubrane, ale z odkrytymi twarzami, patrzą z arogancją, butą i pewnością siebie prosto w obiektyw.

Neshat najsilniej zaskakuje (szokuje?) w instalacjach audiowizualnych. Na przeciwległych ekranach kobiety walczą z mężczyznami (na głosy i na armaty), ich namiętnościom wtórują nawoływania do świętej wojny, obrazy bliskowschodnich pustyń przeplatają się z obrazami amerykańskich drapaczy chmur (oho!). Do współpracy przy tworzeniu ścieżek dźwiękowych Neshat zaprosiła swoją irańską przyjaciółkę Sussan Deyhim – nieokiełznaną awangardzistkę ze zwierzęcym głosem. Susan potrafi zabrzmieć jak opętana heretyczka rzucająca klątwy i uroki w jakimś zupełnie nieznanym języku.

Udało jej się namówić do współpracy również samą Natalie Portman. Za ten krótki film z jej udziałem dostała nagrodę na biennale w Wenecji:

Niektóre z filmów Shirin Neshat są tak przeładowane symboliką arabską, że zdają się dla przeciętnego zachodniego widza jedynie zapisem zwichrowanych, egzotyczno-erotycznych fantazji i snów.

„Kobiety bez mężczyzn” to debiut fabularny Shirin Neshat, nakręcony w 2009 r. na podstawie zakazanej w Iranie powieści Shahrnoush Parsipour pod tym samym tytułem. W 1953 roku CIA przeprowadziło w Iranie zamach stanu usuwając demokratycznie wybranego premiera Mohammeda Mossadeka i zastąpiło go szwagrem szacha, generałem Faizollahem Zahedim. Na tle tych dramatycznych wydarzeń splatają się losy pięciu kobiet, które w metaforycznym ogrodzie odnajdują niezależności, pocieszenie i przyjaźń. Film porusza problem różnych odcieni kobiecości Iranek, widziany jednak nie z perspektywy lokalnej, a zewnętrznej – oczami mieszkającej od lat za granicą irańskiej feminizującej multimedialnej artystki. Odcina się ona od przesadnego krytycyzmu, zachowuje obiektywizm ocen, a nawet wyraża artystyczny zachwyt elementami irańskiej architektury i kultury, a także urokliwym pięknem kobiecego stroju. Ze względu na liczne kontrowersje, jakie wzbudzają w Iranie Shahrnoush Parsipour oraz Shirin Neshat powstanie tego filmu nie było możliwe w ich ojczyźnie. Zdjęcia kręcono więc w Casablance, gdzie znaleziono nie tylko przypominające Teheran miejskie pejzaże, ale również dziewicze i niczym nieskażone obrazy wspaniałej natury.

Related posts

Leave a Comment