Marokańska henna. Tradycyjne wzory „Khamsa” Afryki Północnej

henna, tatuaż, maroko (Fot. Marta El Marakchi © All rights reserved)

Henna to barwnik otrzymywany z liści i pędów rośliny zwanej lawsonią bezbronną, wykorzystywany od dawna przez kobiety z różnych kultur świata, zarówno jako farba do włosów, jak i składnik do wykonywania zmywalnych tatuaży.

Do Maroka tradycja zdobienia stóp i dłoni (czasem przedramion i łydek) asymetrycznymi, symetrycznymi, geometrycznymi i florystycznymi wzorami przywędrowała najprawdopodobniej z odległych Indii.

Zaraz po przyjeździe do Fezu trafiłyśmy z A. do suku henny. Bardziej był to przypadek niż cel naszej podróży. Przez brak orientacji w terenie (kiedy razem wyjeżdżałyśmy każda z nas myślała, że ta druga się orientuje; nic bardziej mylnego) skończyłyśmy z najbrzydszymi hennami w całym Maroku. Nawet Marokańczycy krzywili się widząc nasze upaćkane ręce i pytali, kto nam to zrobił. Kiedy wróciłyśmy do Polski, wciąż słyszałam: „O Boże, co ci się stało w rękę? Coś cię pogryzło?” Nie pomogło szorowanie szczotką. Zmyło się dopiero wtedy, kiedy miało się zmyć (trwałość około 3 tygodni)…

Marokańczycy stosowali hennę jeszcze przed epoką nowożytną, głównie z okazji świąt religijnych i ważnych wydarzeń – uroczystości Id al-Adha (zabicie barana), obrzezania (obcięcie napletka) czy „Nocy Henny” („defloracja” panny młodej). Wszystkie trzy święta wbrew pozorom są do siebie podobne i mają zbliżoną symbolikę. Wszystkie mają zapewnić pomyślność i są związane z krwią. Przed 1930 r. Marokańczycy stosowali podobne wzory henny na każdą z tych okazji – krzyż z czterema kropkami dookoła, kwadraty, koła lub romby z jedną kropką w środku i czterema dookoła itp. Te wzory stały są tradycyjnymi wzorami „Khamsa” Północnej Afryki.

Marokański tatuaż z henny (Fot. Marta El Marakchi © All rights reserved)
Marokański tatuaż z henny (Fot. Marta El Marakchi © All rights reserved)

Id al-Adha jest muzułmańskim świętem na pamiątkę poświęcenia i gotowość Abrahama do złożenia swego syna Ishmaela w ofierze Bogu. Dawniej zdobiono henną nie tylko osobę składającą z ofiarę z barana i wszystkich uczestników święta, ale także samą owcę. W święto Id al-Adha każdy mężczyzna – głowa rodziny, poświęcał jedno zwierzę na ofiarę. Baranek był oddzielany od stada i przenoszony do domu, aby żyć z rodziną. Dzieci często przywiązywały się do baranka i traktowały go jak członka rodziny. Szczególnie ceniono baranki, które miał czarne pierścienie wokół oczu (tak jak oczy panny młodej pomalowane za pomocą Kohl), gdyż były one preferowane przez samego Proroka. Jeżeli baranek nie miał naturalnych czarnych pierścieni wokół oczu, wówczas kobiety z rodziny obrysowywały je Kohlem. Przyozdabiały również henną kopyta i głowę oraz pociemniały pyszczek baranka za pomocą swat (tak jak panna młoda maluje usta). Czasami nawet ubierano ofiarę w welon ślubny i biżuterię. Baranek był całowany zanim złożono z niego ofiarę przed domem. Poprzez rytuał zabicia baranka osoba składająca ofiarę była oczyszczona z grzechów popełnionych w poprzednim roku.

Również podczas obrzezania stosowano hennę. Zdobiono nią chłopca, jego rodzinę i wszystkich gości. Obrzezanie przemienia chłopca w mężczyznę. Dlatego też po obrzezaniu jego ranga w rodzinie wzrasta. Przyozdobiony henną chłopiec paradował po ulicach, a następnie w obecności wszystkich krewnych, którzy również byli przyozdobieni henną, był obrzezany. Napletek dziecka był przechowywany jako talizman z uwagi na kobietę, która zapragnie z nim zajść w ciążę.

Marokański tatuaż z henny (Fot. Marta El Marakchi © All rights reserved)
Marokański tatuaż z henny (Fot. Marta El Marakchi © All rights reserved)

„Noc Henny” to tradycja, która upowszechniła się pod koniec XIX wieku. Chociaż znaczenie henny zmalało od uzyskania przez Maroko niepodległości w 1950 r., jest ona nadal ważną częścią życia marokańskiej wsi. „Noc Henny” oraz defloracja były najważniejszym i najbardziej wyczekiwanym dniem w życiu każdej młodej dziewczyny. Rytuał ten zmieniał status młodej dziewczyny z dziecka w domu ojca na żonę i matkę w domu męża. Rodzice dziewczyny często rozpoczynali organizowanie małżeństwa na czas jej pierwszej miesiączki. Kiedy rodziny kawalera i panny młodej uzgodnili ślub. Dziewczyna była rytualnie kąpana i przygotowywana do „Nocy Henny”, a następnie odizolowana w domu swojego ojca. Pannę młodą przyozdabiano henną, kohl, perfumowano oraz ubrano w weselne szaty. Wszyscy weselni goście również byli przyozdobieni henną. Na zakończenie „Nocy Henny” pan młody rozdziewiczał swoją żonę, a splamione krwią prześcieradło wywieszał w widocznym miejscu. Po uroczystości panna młoda była przewożona na wielbłądach lub mułach do domu męża.

Wzory „Khamsa” stosowano dla ochrony przed „złym okiem„. Miało to zapewnić powodzenie i pozytywny wynik Id al-Adha, obrzezania i małżeństwa. Każdej z tych uroczystości towarzyszyło przelanie niewinnej krwi, ponieważ uważano, że krew przyciąga złe duchy jnun.

Related posts

Leave a Comment