Islam i jego Prorok. U źródeł religii muzułmańskiej

Muzułmanie, islam, kobieta w islamie (Fot. rifqi dahlgren / Foter)

Islam – jedna z trzech bliskowschodnich religii monoteistycznych zrodził się w północnej części Półwyspu Arabskiego. Jego początek wiążę się z Objawieniami, jakich doświadczał Muhammad ibn Abd Allah (Mahomet) w ciągu dwudziestu trzech lat – od roku 610 do 632. Na ich podstawie został spisany Koran – święta księga islamu.

Początki kultury arabskiej są ściśle związane z obszarem Półwyspu Arabskiego (z języka arabskiego Dżazirat a.-Arab, co oznacza wyspę Arabów). Pierwsze ślady działalności człowieka pochodzą z okresu VII tysiąclecia przed naszą erą. Największą rolę w kształtowaniu się tej kultury odegrał dorobek cywilizacyjny obszaru znajdującego się w granicach Arabii Saudyjskiej, która sięga korzeniami do pierwszych cywilizacji Półwyspu Arabskiego. Ludność zamieszkująca tamtejsze tereny należy do grupy starożytnych ludów – Semitów, wywodzących się od Sema – syna Noego. Ich egzystencja została w silnej mierze ukształtowana przez pustynię, która zmusiła Semitów do prowadzenia koczowniczego trybu życia. Na temat wierzeń religijnych przodków Arabów wiadomo niewiele. Zgodnie z tradycją monoteistyczną islam starał się unicestwić wszelkie ślady pogaństwa. Koran nazywa okres przed islamem mianem dżahilijji (niewiedzy, ciemności). Na Półwyspie Arabskim religią poprzedzającą islam był politeizm. Cześć oddawano zjawiskom przyrody, bóstwom astralnym, gwiezdnym, a także bytom nieożywionym. Przedmuzułmańscy Arabowie dopatrywali się symbolicznych znaczeń w otaczającej ich przyrodzie. Próbowali nadać jej magiczne znaczenie. Bardzo ważną rolę w wierzeniach Arabów z okresu dżahilijji odegrały dżinny, czyli duchy, demony, które przybierały różne postacie. W obronie przed złymi mocami ludzie posługiwali się różnego rodzaju talizmanami, amuletami i zaklęciami. Bardzo popularnymi czynnościami związanymi z religijnością przedmuzułmańskich Arabów były praktyki wróżbiarskie oraz magia. W owych czasach istniał już termin ilah (bóg, bożek), który następnie ewoluował do miana Allah, czyli jedynego boga islamu.

Półwysep Arabski przed islamem
Półwysep Arabski przed islamem

Termin islam w języku arabskim oznacza dosłownie poddanie się Bogu – jedynemu Bogu, który nosi imię Allah. Słowo islam wywodzi się od arabskiego rdzenia  salam, co znaczy pokój, czystość, poddanie się i posłuszeństwo.   Osoba poddająca się woli samego Boga jest nazywana muzułmaninem. Allah jest Bogiem jedynym, wszechwiedzącym i doskonałym. Za ostatniego proroka religia islamska uznaje Muhammada (Mahometa) – wysłannika samego Allaha, któremu objawił on swoje przesłanie dla ludzi. Świętą księgą islamu jest Koran (z języka arabskiego Al-Qur’ān, co oznacza recytację), który został napisany w klasycznym języku arabskim.

Religia muzułmańska opiera się na pięciu filarach:

1)    Iman, czyli wiara. Wyznanie wiary, czyli szahada, której trzykrotne, publiczne  wypowiedzenie jest wyznacznikiem przyjęcia danej osoby do wspólnoty islamskiej. Tekst szahady :  „Lā ilāha illa-llāh wa muhammad rasūlu-llāh” (Nie ma Boga prócz Allaha, a Muhammad jest Jego Prorokiem).

szahady znajdujący się na fladze Arabii Saudyjskiej
Tekst szahady znajdujący się na fladze Arabii Saudyjskiej

2)    Modlitwa, czyli salat, która powinna być odprawiana 5 razy dziennie z twarzą zwróconą w kierunku Mekki. Modlitwę odmawia się o świcie, około południa, późnym popołudniem, o zachodzie i po zmroku. Godziny modlitw są ogłaszane przez głównych imamów danego regionu i nie są w każdym miejscu jednakowe (zależą od położenia księżyca i słońca na niebie). Modlitwy te określają rytm całego dnia. Tych pięć nakazanych modlitw zawiera wersety z Koranu wypowiadane w klasycznym języku arabskim, czyli w języku Objawienia.

3)    Jałmużna – pomoc najuboższym, czyli zakat. Ważną regułą religii islamskiej jest twierdzenie, że wszystko należy do Allaha i Jego bogactwo jest w posiadaniu istot ludzkich. Termin zakat, oznacza oczyszczenie. Każdy wyznawca islamu oblicza swój zakat w sposób indywidualny. Wymaga to rocznej opłaty w wysokości 1/40 swych dóbr, wyłączając dom, samochód i narzędzia pracy. Osobiście można jednak podarować więcej, ale jest to zazwyczaj praktykowane w tajemnicy.

4)    Post, czyli saum. Podczas trwania trzydziestodniowego Ramadanu (dziewiąty miesiąc roku muzułmańskiego kojarzony z zapoczątkowaniem objawiania Koranu)  każdy wierzący powinien powstrzymać się od jedzenia, picia, wszelkich używek, a także od współżycia od wschodu do zachodu słońca.  Post jest dla muzułmanów formą oczyszczenia.

5)    Pielgrzymka do Mekki – świętego miasta islamu (uznawanego za miejsce narodzin Mahometa), czyli hadżdż. Każdy wierny powinien chociaż raz w życiu odbyć pielgrzymkę do Mekki. Zwolnionymi z obowiązku są najubożsi, którym sytuacja materialna nie pozwala na odbycie podróży.  Obrządki hadżdż, pochodzą od Abrahama i zakładają siedmiokrotne obchodzenie wokół Ka’ba i również siedmiokrotne przechodzenie pomiędzy górami Safa i Murwa jak to robiła żona Abrahama szukając wody. Następnie pielgrzymi stają razem na brzegu szerokiej równiny Arafat i łączą się we wspólnej modlitwie, prosząc Allaha o przebaczenie.

Mekka (Fot. Citizen59/Flickr)
Mekka (Fot. Citizen59/Flickr)

Życie i działalność głównego proroka islamu

Muhammad (z języka arabskiego wychwalany) urodził się prawdopodobnie w 570 r. w Mekce.  Miasto to było wówczas bardzo ważnym ośrodkiem handlowym Półwyspu Arabskiego. Ciągnęły tędy karawany wiozące złoto, kadzidło i mirrę.  Muhammad pochodził z rodziny Banu Haszim, której członkowie w owych czasach byli strażnikami świątyni Kaaby. Rodzina ta wchodziła w skład potężnego klanu Kurajszytów odgrywające w Mekce decydujące znaczenie.  Jego dziadek – Abd al-Muttalib opiekował się Al-Kabą i zajmował się zaopatrywaniem pielgrzymów w wodę.

Już w pierwszych latach swojego życia Muhammad został osierocony przez ojca i matkę. Chłopcem zaopiekował się wówczas stryj Abu Talib, który trudził się handlem – prowadził karawany do Syrii i Jemenu. Muhammad w dzieciństwie zajmował się pasaniem bydła na okolicznych łąkach. Gdy miał dziewięć lub dwanaście lat stryj zabrał go w podróż do Syrii.  Muzułmańska legenda głosi, że podczas tej kupieckiej wyprawy stryj Muhammada dowiedział się, iż jego bratanek został wybrany przez Allaha do pełnienia na Ziemi bardzo ważnej roli. Kiedy Muhammad osiągnął wiek 25 lat podjął pracę u jednej z bogatych wdów – Chadidży, którą niebawem poślubił, dzięki czemu jego pozycja społeczna i materialna wzrosła.

Muhammad jako człowiek wolny i niezależny bardzo lubił samotne wędrówki. Jednym z jego ulubionych miejsc było wzgórze al-Hira, później nazwane Górą Światła. To właśnie tam w 610 roku doświadczył pierwszego objawienia. Pojawił się przed nim anioł Dżibril (Gabriel), który przybliżył mu plan, jaki wobec Muhammada obrał sam Bóg – Allah. Muhammad miał stać się prorokiem nowej religii, a jego zadaniem było nawrócenie i zjednoczenie Arabów w jeden, silny organizm państwowy, będący w stanie przeciwstawić się groźbie agresji ze strony Bizancjum i Persji.   Pierwszą wyznawczynią nowej religii stała się żona samego proroka islamu – Chadidża, która otoczyła go ogromnym wsparciem w zakresie głoszenia prawd nowej religii. Muhammad rozpoczął realizację swojego posłannictwa od Mekki, jednakże nie odniosło to zamierzonego efektu. Największy odsetek pierwszych wyznawców islamu stanowiły osoby przynależące do najniższej warstwy społecznej. Przedstawiciele najzamożniejszych sfer, w obawie przed nowym porządkiem (obaleniem arystokracji i wprowadzeniem głoszonej przez islam demokracji), jaki miał wprowadzić islam, starali się uniemożliwić dalsze szerzenie religii islamskiej przez proroka Muhammada. Kiedy w 619 roku umarła żona proroka – Chadidża, postanowił opuścić Mekkę. Na północ od miasta rodzinnego, w Jasribie (późniejsza Medyna) po zaoferowaniu swej pomocy w zakresie pogodzenia zwaśnionych plemion, Muhammad spotkał się z aprobatą. W 622 roku nastąpiła hidżra, czyli ucieczka proroka (jak i jego zwolenników) z Mekki do Jasribu. Data ta została uznana za początek ery muzułmańskiej – od tego momentu liczy się lata kalendarza muzułmańskiego. Wówczas nazwa miasta Jasrib została zmieniona na Madinat an-Nabi (Medyna), czyli miasto Proroka. Muhammad stał się administratorem nowej społeczności i stworzył w Medynie gminę arabską. Powstał wówczas dokument, znany jako konstytucja medyńska, w którym zostały zawarte zasady funkcjonowania wspólnoty muzułmanów – ummy.   Zasady zawarte w tym dokumencie miały być przestrzegane przez wszystkich wyznawców islamu. Najbardziej istotną regułą konstytucji medyńskiej było uznanie zwierzchnictwa Boga – Allaha, głównego proroka islamu – Muhammada, a także gotowość przystąpienia do walki z mekkańskimi Kurajszytami. Ostatecznie po wielu bitwach i przymierzach, Muhammad opanował miasto (Medynę) i nakłonił jego mieszkańców do przyjęcia nowej wiary. Rozpoczął się kilkuletni okres walk pomiędzy zwolennikami islamu z Medyny a Mekkańczykami. W 630 roku Muhammadowi udało się zająć Mekkę, której mieszkańcy z czasem zaczęli przyjmować nową religię. Mekka stała się wówczas jednym z najważniejszych ośrodków islamu. Kolejnym celem proroka islamu stały się pozostałe arabskie społeczności zamieszkujące Półwysep Arabski. W latach 630/631 Muhammad zawarł przymierze z plemionami beduińskimi. Wkrótce cały Półwysep Arabski przyjął islam. W 632 roku prorok Muhammad odbył podróż z Medyny do Mekki, gdzie odprawił pielgrzymkę (hadżdż), która stała się jego testamentem. Po powrocie do Medyny umarł 8 czerwca 632 r.

Rozłam w islamie – kalifat islamski

Symbol kalifatu
Symbol kalifatu

Tuż po śmierci Muhammada w 632 roku w środowisku muzułmańskim zapoczątkowane zostały walki o władzę. Jako, że sam prorok nie zostawił po sobie męskiego potomstwa, pojawił się problem związany z kontynuacją misji Muhammada. Dokonano jednomyślnego wyboru następcy proroka, którym miał być kalif (z języka arabskiego – khalifa; następca, spadkobierca), współpracownik i teść Muhammada, Abu Bakr. Czterech pierwszych kalifów określanych mianem kalifów sprawiedliwych, czy tez kalifów prawowiernych (al-chulafa ar-raszidun), sprawowało władzę w latach 632-661. Kierowali oni wspólnotą zgodnie z nauką proroka oraz byli wzorem godnym do naśladowania przez wyznawców islamu. Pierwszy z nich – Abu Bakr as Sidiik pełnił swoją funkcję przez około dwa lata. Oprócz sprawowania władzy administracyjnej był on również najwyższym zwierzchnikiem religijnym – przywódcą muzułmanów. W ciągu swojego panowania starał się nawracać liczne plemiona na islam, a także doprowadził do rozprzestrzenienia islamu poza granice Półwyspu Arabskiego. Z polecenia pierwszego kalifa rozpoczęto redagowanie Koranu. Zarówno Abu Bakr as Siddik, jak i jego następca – Umar Ibn al-Chattab starali się podkreślać wyższość wspólnoty wiary nad wspólnotę krwi czy nawet pochodzenia.  Starali się traktować wszystkich członków społeczeństwa w jednakowy sposób. Najważniejszym aspektem była wiara, która jednoczyła ludzi. Umar Ibn al-Chattab wprowadził kalendarz muzułmański i udoskonalił formy zarządzania ummą. Wprowadził podatki, instytucję poczty, a także zasłużył się na polu militarnym. Po śmierci drugiego kalifa urząd ten objął Usman Ibn Affan, za którego panowania doszło do pierwszego rozłamu w łonie ummy. Następnie do władzy doszedł ostatni z kalifów prawowiernych, zięć samego Mahometa, mąż jego ukochanej córki, Fatimy – Ali Ibn Abi Talib, który jest uważany przez wielu muzułmanów za jedną z najważniejszych postaci islamu.  Po jego tragicznej śmierci, która miała miejsce w 661 roku nastąpił wśród społeczności muzułmańskiej spór o sukcesję, czego wynikiem okazał się podział w islamie na szyitów (zwolenników Alego Ibn Abi Taliba) i sunnitów. Szyici uważali, iż władza powinna należeć się osobom spokrewnionym z głównym prorokiem islamu – Muhammadem, a nie kalifom, którzy zostali wybrani przez ummę, czego z kolei zwolennikami byli sunnici. Kalifat islamski przetrwał do 1258 roku kiedy Mongołowie zdobyli Bagdad i obalili ostatniego kalifa.

Natalia Rani Junik

www.ranijunik.blogspot.co.uk

Related posts

Leave a Comment